<?xml version="1.0" encoding="utf8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/tipitaka-latn.xsl"?>
<TEI xml:lang="pi-Latn">
<teiHeader></teiHeader>
<text>
<front></front>
<body>

<p rend="chapter">13. Appamaññāvibhaṅgo</p>

<p rend="title">1. Suttantabhājanīyavaṇṇanā</p>

<p rend="bodytext" n="642"><hi rend="paranum">642</hi><hi rend="dot">.</hi> Idāni <pb ed="P" n="0.0377" /><pb ed="M" n="0.0361" /><pb ed="V" n="0.0356" /> tadanantare appamaññāvibhaṅge <hi rend="bold">catasso</hi>ti gaṇanaparicchedo. <hi rend="bold">Appamaññāyo</hi>ti pharaṇaappamāṇavasena appamaññāyo. Etā hi ārammaṇavasena appamāṇe vā satte pharanti, ekasattampi vā anavasesapharaṇavasena pharantīti pharaṇaappamāṇavasena appamaññāyoti vuccanti. <hi rend="bold">Idha bhikkhū</hi>ti imasmiṃ sāsane bhikkhu. <hi rend="bold">Mettāsahagatenā</hi>ti mettāya samannāgatena. <hi rend="bold">Cetasā</hi>ti cittena. <hi rend="bold">Ekaṃ disa</hi>nti ekissā disāya. Paṭhamapariggahitaṃ sattaṃ upādāya ekadisāpariyāpannasattapharaṇavasena vuttaṃ. <hi rend="bold">Pharitvā</hi>ti phusitvā ārammaṇaṃ katvā. <hi rend="bold">Viharatī</hi>ti brahmavihārādhiṭṭhitaṃ iriyāpathavihāraṃ pavatteti. <hi rend="bold">Tathā dutiya</hi>nti yathā puratthimādīsu disāsu yaṃ kiñci ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tatheva tadanantaraṃ dutiyaṃ tatiyaṃ catutthañcāti attho.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Iti uddha</hi>nti teneva ca nayena uparimaṃ disanti vuttaṃ hoti. <hi rend="bold">Adho tiriya</hi>nti adhodisampi tiriyaṃdisampi evameva. Ettha ca <hi rend="bold">adho</hi>ti heṭṭhā, <hi rend="bold">tiriya</hi>nti anudisā. Evaṃ sabbadisāsu assamaṇḍale assamiva mettāsahagataṃ cittaṃ sāretipi paccāsāretipīti ettāvatā ekamekaṃ disaṃ pariggahetvā odhiso mettāpharaṇaṃ dassitaṃ. <hi rend="bold">Sabbadhī</hi>tiādi pana anodhiso dassanatthaṃ vuttaṃ. Tattha <hi rend="bold">sabbadhī</hi>ti sabbattha. <hi rend="bold">Sabbattatāyā</hi>ti sabbesu hīnamajjhimukkaṭṭhamittasapattamajjhattādippabhedesu attatāya ‘ayaṃ parasatto’ti vibhāgaṃ akatvā attasamatāyāti vuttaṃ hoti; atha vā <hi rend="bold">sabbattatāyā</hi>ti sabbena cittabhāvena īsakampi <pb ed="P" n="0.0378" /> bahi avikkhipamānoti <pb ed="V" n="0.0357" /> vuttaṃ hoti. <hi rend="bold">Sabbāvanta</hi>nti sabbasattavantaṃ, sabbasattayuttanti attho. <hi rend="bold">Loka</hi>nti sattalokaṃ.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Vipulenā</hi>tievamādipariyāyadassanato panettha puna ‘‘mettāsahagatenā’’ti vuttaṃ. Yasmā vā ettha odhiso pharaṇe viya puna ‘tathā’saddo ‘iti’saddo vā na vutto, tasmā puna ‘‘mettāsahagatena cetasā’’ti vuttaṃ; nigamanavasena vā etaṃ vuttaṃ. <hi rend="bold">Vipulenā</hi>ti ettha ca pharaṇavasena vipulatā daṭṭhabbā. Bhūmivasena pana taṃ <hi rend="bold">mahaggataṃ,</hi> paguṇavasena <hi rend="bold">appamāṇaṃ</hi><pb ed="M" n="0.0362" />, sattārammaṇavasena ca appamāṇaṃ, byāpādapaccatthikappahānena <hi rend="bold">averaṃ,</hi> domanassappahānato <hi rend="bold">abyāpajjhaṃ,</hi> niddukkhanti vuttaṃ hoti. Ayaṃ tāva ‘‘mettāsahagatena cetasā’’tiādinā nayena ṭhapitāya mātikāya attho.</p>

<p rend="bodytext" n="643"><hi rend="paranum">643</hi><hi rend="dot">.</hi> Idāni yadetaṃ ‘‘kathañca, bhikkhave, mettāsahagatena cetasā’’tiādinā nayena vuttaṃ padabhājanīyaṃ, tattha yasmā idaṃ kammaṭṭhānaṃ dosacaritassa sappāyaṃ, tasmā yathārūpe puggale ayaṃ mettā appanaṃ pāpuṇāti, taṃ mettāya vatthubhūtaṃ puggalaṃ tāva dassetuṃ <hi rend="bold">seyyathāpi nāma ekaṃ puggala</hi>ntiādi vuttaṃ. Tattha <hi rend="bold">seyyathāpi nāmā</hi>ti opammatthe nipāto, yathā ekaṃ puggalanti attho. <hi rend="bold">Piya</hi>nti pemanīyaṃ. <hi rend="bold">Manāpa</hi>nti hadayavuḍḍhikaraṃ. Tattha pubbeva sannivāsena paccuppannahitena vā piyo nāma hoti, sīlādiguṇasamāyogena manāpo nāma; dānasamānattatāhi vā piyatā, piyavacanaatthacariyatāhi manāpatā veditabbā. Yasmā cettha piyatāya imassa byāpādassa pahānaṃ hoti, tato mettā sukhaṃ pharati, manāpatāya udāsīnatā na saṇṭhāti, hirottappañca paccupaṭṭhāti, tato hirottappānupālitā mettā na parihāyati, tasmā taṃ upamaṃ katvā idaṃ vuttaṃ – <hi rend="bold">piyaṃ manāpa</hi>nti. <hi rend="bold">Mettāyeyyā</hi>ti mettāya phareyya; tasmiṃ puggale mettaṃ kareyya pavatteyyāti attho. <hi rend="bold">Evameva</hi><pb ed="P" n="0.0379" /><hi rend="bold">sabbe satte</hi>ti yathā piyaṃ puggalaṃ mettāyeyya, evaṃ tasmiṃ puggale appanāppattāya vasībhāvaṃ upagatāya mettāya majjhattaverisaṅkhātepi sabbe satte anukkamena pharatīti attho. <hi rend="bold">Metti mettāyanā</hi>tiādīni vuttatthāneva.</p>

<p rend="bodytext" n="644"><hi rend="paranum">644</hi><hi rend="dot">.</hi><hi rend="bold">Vidisaṃ vā</hi>ti padaṃ tiriyaṃ vāti etassa atthavibhāvanatthaṃ vuttaṃ.</p>

<p rend="bodytext" n="645"><hi rend="paranum">645</hi><hi rend="dot">.</hi><hi rend="bold">Pharitvā</hi>ti <pb ed="V" n="0.0358" /> ārammaṇakaraṇavasena phusitvā. <hi rend="bold">Adhimuñcitvā</hi>ti adhikabhāvena muñcitvā, yathā muttaṃ sumuttaṃ hoti suppasāritaṃ suvitthataṃ tathā muñcitvāti attho.</p>

<p rend="bodytext" n="648"><hi rend="paranum">648</hi><hi rend="dot">.</hi><hi rend="bold">Sabbadhi</hi>ādiniddese yasmā tīṇipi etāni padāni sabbasaṅgāhikāni, tasmā nesaṃ ekatova atthaṃ dassetuṃ <hi rend="bold">sabbena sabba</hi>ntiādi vuttaṃ. Tassattho heṭṭhā vuttoyeva.</p>

<p rend="bodytext" n="650"><hi rend="paranum">650</hi><hi rend="dot">.</hi><hi rend="bold">Vipulā</hi>diniddese <pb ed="M" n="0.0363" /> yasmā yaṃ appanāppattaṃ hutvā anantasattapharaṇavasena vipulaṃ, taṃ niyamato bhūmivasena <hi rend="bold">mahaggataṃ</hi> hoti. Yañca mahaggataṃ taṃ appamāṇagocaravasena <hi rend="bold">appamāṇaṃ</hi>. Yaṃ appamāṇaṃ taṃ paccatthikavighātavasena <hi rend="bold">averaṃ</hi>. Yañca averaṃ taṃ vihatabyāpajjatāya <hi rend="bold">abyāpajjaṃ</hi>. Tasmā ‘‘yaṃ vipulaṃ taṃ mahaggata’’ntiādi vuttaṃ. <hi rend="bold">Avero abyāpajjo</hi>ti cettha liṅgavipariyāyena vuttaṃ. Manena vā saddhiṃ yojanā kātabbā – yaṃ appamāṇaṃ cittaṃ, so avero mano; yo avero so abyāpajjoti. Apicettha heṭṭhimaṃ heṭṭhimaṃ padaṃ uparimassa uparimassa, uparimaṃ vā uparimaṃ heṭṭhimassa heṭṭhimassa atthotipi veditabbo.</p>

<p rend="bodytext" n="653"><hi rend="paranum">653</hi><hi rend="dot">.</hi><hi rend="bold">Seyyathāpi nāma ekaṃ puggalaṃ duggataṃ durupeta</hi>nti idampi karuṇāya vatthubhūtaṃ puggalaṃ dassetuṃ vuttaṃ. Evarūpasmiñhi puggale balavakāruññaṃ uppajjati. Tattha <hi rend="bold">duggata</hi>nti dukkhena samaṅgībhāvaṃ gataṃ. <hi rend="bold">Durupeta</hi>nti kāyaduccaritādīhi upetaṃ. Gatikulabhogādivasena vā tamabhāve ṭhito puggalo duggato, kāyaduccaritādīhi upetattā tamaparāyaṇabhāve ṭhito durupetoti evamettha attho veditabbo.</p>

<p rend="bodytext" n="663"><hi rend="paranum">663</hi><hi rend="dot">.</hi><hi rend="bold">Ekaṃ puggalaṃ piyaṃ manāpa</hi>nti idampi muditāya vatthubhūtaṃ puggalaṃ dassetuṃ vuttaṃ. Tattha <pb ed="P" n="0.0380" /> gatikulabhogādivasena jotibhāve ṭhito <hi rend="bold">piyo,</hi> kāyasucaritādīhi upetattā jotiparāyaṇabhāve ṭhito <hi rend="bold">manāpo</hi>ti veditabbo.</p>

<p rend="bodytext" n="673"><hi rend="paranum">673</hi><hi rend="dot">.</hi><hi rend="bold">Neva manāpaṃ na amanāpa</hi>nti idampi upekkhāya vatthubhūtaṃ puggalaṃ dassetuṃ vuttaṃ. Tattha mittabhāvaṃ asampattatāya <hi rend="bold">neva manāpo,</hi> amittabhāvaṃ asampattatāya <hi rend="bold">na amanāpo</hi>ti veditabbo. Sesamettha yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ heṭṭhā cittuppādakaṇḍe vuttameva. Bhāvanāvidhānampi etesaṃ kammaṭṭhānānaṃ visuddhimagge vitthārato kathitamevāti.</p>

<p rend="centre">Suttantabhājanīyavaṇṇanā.</p>

<p rend="title">2. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā</p>

<p rend="bodytext">Abhidhammabhājanīyaṃ <pb ed="M" n="0.0364" /><pb ed="V" n="0.0359" /> kusalatopi vipākatopi kiriyatopi heṭṭhā cittuppādakaṇḍe bhājitanayeneva bhājitaṃ. Atthopissa tattha vuttanayeneva veditabbo.</p>

<p rend="title">3. Pañhāpucchakavaṇṇanā</p>

<p rend="bodytext">Pañhāpucchake pāḷianusāreneva mettādīnaṃ kusalādibhāvo veditabbo. Ārammaṇattikesu pana sabbāpi tīsu tikesu navatabbārammaṇā eva. Ajjhattārammaṇattike bahiddhārammaṇāti. Imasmiṃ pana appamaññāvibhaṅge sammāsambuddhena suttantabhājanīyepi lokiyā eva appamaññāyo kathitā, abhidhammabhājanīyepi pañhāpucchakepi. Tayopi hi ete nayā lokiyattā ekaparicchedā eva. Evamayaṃ appamaññāvibhaṅgopi teparivaṭṭaṃ nīharitvāva bhājetvā dassitoti.</p>

<p rend="centre">Sammohavinodaniyā vibhaṅgaṭṭhakathāya</p>

<p rend="centre">Appamaññāvibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
</body>
<back></back>
</text>
</TEI>
